|
( Addescent = Büyümek =
Olgunlaşmak )
Dönemin başlama yaşı, cinsiyete ve
ülkelere göre değişmektedir.Ortalama olarak bu dönem, 11 yaşta
başlar. 11 - 13 yaşları arasına giriş dönemi (puberte
dönem) diyoruz. Ergen, ne çocuk ne de yetişkindir.
Kimliğini belirlemeye çalışan bir bireydir.
Ergenlik (13-18 yaş =
Doğan Cüceloğlu 1992 ) Her iki cinsiyetle de olgun ilişkiler
kurabilme. Eril ya da dişil toplumsal rolü
gerçekleştirme. Bedensel özelliklerini kabul etme ve
bedenini etkili bir şekilde kullanma. Ana babadan ve diğer yetişkinlerden
duygusal bağımsızlığı gerçekleştirme. Aile yaşamına ve evliliğe hazırlanma. Bir mesleğe hazırlanma. Davranışlarını yönetebilmek için gerekli
değerler ve ahlaki sistem geliştirme. Sosyal sorumluluklar isteme ve başarma.
Aile ilişkileri: Ergenlerin bu dönemde ailelerine olan
bağımlılıkları azalır. Hiçbir şey beğenmez, sürekli şikayet
edecek bir şeyler bulurlar. Eve istediği zaman girip çıkmak ister. Ailesinin en ufak bir eleştirisine büyük
tepkiler verir. Kendine yöneltilen eleştirileri kabul etmez, sürekli
eleştirmeyi sever. Boş vermişlik içindedir. Anne babasının beğenileriyle alay eder. Anne babasının düşüncelerini eskimiş
bulur. Onlardan öğrenecek hiçbir şeyi kalmamış sanır. Bu dönemde aileye büyük bir görev düşer.
Aile bu davranışların bir süre sonra geçeceğini bilmeli ve sabırlı
davranmalıdır. Aileyle fikir bazında çatışma , isyankar
tutum bu dönemde artar.
Arkadaşlarıyla ilişkisi: Ergen için arkadaşları çok önemlidir. Arkadaşlarının kendisi için ne düşündüğü çok önemlidir. Bu dönemde ergenler kendi aralarında
arkadaş grupları oluştururlar. Bu grupların kendi aralarında yazısız
kuralları vardır. Kurallarına uyan kişileri gruplarına alırlar. Her ergen bir arkadaş grubunda olmak
ister. Erkeklerin kurdukları gruplar daha
kalabalıktır, ilişkiler yüzeyseldir. Kızlardan oluşan gruplar daha küçüktür,
ilişkiler ise daha sıkıdır. Ailesi içinde geçimsizlik ve dengesizlik
olan ergenlerde, bir baskı hakim ise masum arkadaş grupları yerine çeteye
yönelir.
Kız-erkek ilişkisi: Ergenliğin ortalarına doğru, karşı cinse
olan ilgi artar. Ergen, karşı cinsin ilgisini çekebilmek
için giyim kuşamına dikkat eder.
Ergenlik dönemiyle
ilgili duygular: Kızlar, erkeklerden daha erken duygusal
olgunluğa ulaşır ve duygularını kontrol edebilirler. Ergenin duygularında bir yoğunlaşma
görülür, bunu ergen dışarı vurma ihtiyacı güder.
Ergen yaşadığı olumsuz duyguları
bağırarak, ağlayarak, el - kol hareketleri yaparak belli eder. Ergenin yaşadıkları olumlu duygularsa
ergen şiir yazar, öykü yazar ya da hatıra tutar. Ergen duygularını daha çok arkadaşlarıyla
paylaşmaktan hoşlanır. Aşık olmak bu dönemde baskın bir duygudur.
Bazen bunu karşı cinse belli edebilir, bazen de duygularını saklamayı tercih
edebilir. Bu dönemde aşırı şekilde hayal kurma
görülür. Ergende yalnız kalma isteği vardır. Ergen, sosyal ilişkilerden korkar. Sevgi, ergenin ihtiyacı olan bir duygudur.
Soyut işlemler: Genelleme, tümden gelim - tümden varım
zihinsel işlemleri rahatlıkla yapabilir. Bir sorunun çözümünde bir çok faktörü
görebilir ve ele alabilir. Mecazi söyleyişi anlayabilir. Miza ve espiri anlayışı da gelişmiştir. Mantık oyunlarını sever ve onlarla
uğraşır. Tartışmalara katılmayı sever. İnsanlık, hürriyet, adalet ve din gibi
soyut kavramları anlamaya başlarlar ve düşünebilirler. Kişiye, yere ve zamana göre değişen görece
kavramlar da bu dönemde edinilir. Kuralların değişebileceğini kavramaya
başlar. Ergen kendi kendini çok eleştirir, kendini
çok eleştirdiği için de herkes tarafından eleştirildiğini sanır. Sanki herkesin dikkati onun üzerindedir,
herkes onun dış görünüşüne çok önem vermektedir. Ergenin ben merkezci düşünce biçiminin
diğer bir özelliği de kendi düşüncesinin, kendi inaçlarının en doğru en
orjinal olduğunu sanmasıdır. Ergen bir çelişkiler dünyasında
yaşamaktadır. Bir yandan çevresindekilerin kendisine ilişkin düşüncelerine
çok önem verirken, bir yandan da kendisini herkesten daha akıllı
sanmaktadır. Ergenler kendilerini olduğu gibi
yargılamadan kabul eden, sevgi, saygı gösteren, güven ve destek veren
özdeşim modelleri ile karşılaşma şansına sahip olurlarsa, sağlıklı bir
kimlik geliştirebilirler. Ergenlik dönemi, kısaca bireyin çevresiyle
ve kendisiyle çatışma halinde olduğu bir dönemdir.
Kimliğe karşı rol
karışıklığı ( ergenlik dönemi, 12-18 yaş = Erik Erikson ) Bu dönem boyunca, cinsel olgunlaşma ve
beden büyümesi oldukça hızlıdır. Kadın ya da erkek kimliği gelişir. Arkadaşları ile toplumun söyledikleri
birbirine uymadığı zaman çatışma olur.
Genital Dönem ( 11-18 yaş
= Freud ) Cinsel çekicilik, toplumsallaşma, grup
etkinlikleri, meslek planlaması ve yuva kurma gereksinmeleri belirir. Bu
dönemin amacı, ergenin ana babasına olan bağımlılığından koparak aile
dışındaki karşı cinsele olgun ilişkiler kurabilmeyi öğrenmektir.
Büyüme: Ergenlik dönemi, büyümenin yeniden
hızlandığı, biyolojik değişim ve olgunlaşmanın tamamlanarak çocuğun artık
erişkin görünümüne girdiği dönemdir.
NOT:
Kızlar ergenliğe erkeklerden daha önce girdikleri için erkeklerden daha
uzundurlar.
Erkekler, 14 yaş civarında kızlara
ulaşırlar ve onları geçerler. Aynı zamanda, 12-14 yaşaları arasında kızlar
erkeklerden daha ağırdır. Kas kütlelerinde ¼ oranında artış görülür.
Bu da ergenin sportif etkinliklere ve yoğun antremana hazırlıklı olmasını
sağlar. Kız çocukları ® 8-13 yaşlarında ergenliğe
girebilir. Erkek çocukları ® 9,5-15 yaşlarında
ergenliğe girebilir. Ergenlik süresi 2-6 yıl arasında
sürebilir. Ergenlik başlangıcında erişkin boyun %
80’ i olan boy uzunluğu 2-4 yıl içinde erişkin boyun % 99’na
ulaşır. 10-12 yaşlar arasında kızlar erkeklerden
daha iri olurlar. Büyüme hızı doruğu kızlarda ® 9
cm/yıl erkeklerde ® 10,5 cm/yıl Boy uzaması kızlarda ® 16-18
yaşlarında erkeklerde ® 18-20 yaşlarında
durur. Genelde kızların 14 yaşından sonra
uzamalarının durduğu ve gövde - bacak uzunlukları açısından yetişkin
proporsiyonlarına da bu yaşta ulaştıkları gözlenmiştir. Ergenlik dönemi süresince beden ağırlığı
kızlarda ® 16 kg erkeklerde ® 20 kg artar. Gerek kız derekse erkek çocukların bir
çoğunda, ergenlik öncesinde ( 8-10 yaşlarında ) bedende yağ depolanması
sonucu ağırlıkta belirgin bir artma görülür. Ergenlik dönemi boyunca ise
erkeklerde ve kızlarda ağırlık artışı nedenleri farklıdır. Erkekler ® kas gelişmesi iskelet
kitlesinin artması Kızlar ® yağ depolanması sonucu kilo
alırlar.
Ağırlık artmasının en hızlı olduğu
dönem, “ büyüme hızı doruğu ” ’dan altı ay sonra yaşanır.
|